Psychologiczne aspekty pracy dietetyka

Psychologiczne aspekty pracy z pacjentem

Współpraca dietetyka, lekarza z pacjentem wymaga cierpliwości, zaangażowania i odpowiedniej postawy. Osoba, która dokonuje w swoim życiu ważnej, ale często trudnej zmiany jest zagubiona i brakuje jej wiary w sukces. Niestety zagubiony bywa również specjalista, dlatego warto poznać najważniejsze (a jest ich wiele) psychologiczne aspekty pracy z pacjentem.

Odpowiednio przeprowadzony wywiad oraz nawiązanie relacji

Żeby zrozumieć jakie to ważne, warto postawić się na miejscu pacjenta, który jest zmuszony do otwarcia się przed obcą osobą i opowiedzeniu o często bardzo wstydliwych nawykach związanych z przejadaniem się i wykazaniem braku troski o zwoje zdrowie. To bardzo trudne i nic dziwnego, że nie wszyscy są otwarci i szczerzy. Pamiętaj, że pominięcia pewnych faktów to nie zła wola, ale wstyd przed przyznaniem się przed kimś i przed samymi sobą, może po raz pierwszy głośno, jak się przejadamy. W kontekście przeprowadzenia wywiadu i nawiązania relacji warto zwrócić uwagę na kilka zasad:

  • Staraj się być uprzejmym i nie obrażaj się, że pacjent nie otwiera się tak szybko przed tobą.
  • Zadawaj raczej otwarte pytania i dopytuj o szczegóły, możesz tworzyć listy z kilkoma odpowiedziami do wyboru, będzie łatwiej wtedy pacjentowi odpowiedzieć, a ty możesz wtedy dopytać o szczegóły.
  • Unikaj komentowania odpowiedzi pacjenta, korygowania i edukowania jeszcze na etapie poznawania historii pacjenta, to odstrasza.
  • Poznaj styl życia pacjenta nie tylko w sferze odżywiania, wiele aspektów związanych z relacjami, pracą, czasem wolnym wpływają na nawyki odżywiania, dzięki tej wiedzy dokonasz lepszej analizy wszystkich ewentualnych wyzwalaczy dla np. przejadania się pod wpływem emocji.
  • Opieraj swoją komunikacje i współpracę z pacjentem na autentyczności, empatii, akceptacji wobec niego i jego dotychczasowych zachowań.

Sytuację klienta możemy rozpatrywać uwzględniając

  • Aspekt biologiczny – dieta, geny, choroby, zażywane leki
  • Aspekt środowiskowy – praca, relacje, stres, nawyki, 
  • Aspekt psychologiczny, który łączy dwa powyższe i bada ich wzajemne wpływy.

Aby lepiej poznać i określić aspekt psychologiczny, należy tak przeprowadzić wywiad, by wyłuskać z niego informacje będące poszczególnymi rysami na naszym portrecie psychologicznym osoby otyłej.

  • Bądź czujny na ewentualne zaburzenia odżywiania oraz problemy z pogranicza zaburzeń odżywiania takie jak emocjonalne jedzenie, napadowe przejadanie się, które często wymagają bardzo indywidualnego podejścia oraz wsparcia specjalisty z zakresu psychologii.

Formułowanie zaleceń

Zalecenia powinny opierać się na dokładnej, ale i dostosowanej do pacjenta (dziecko, osoba starsza) edukacji żywieniowej, przekazanej w sposób zrozumiały i ciekawy. Warto zaangażować pacjenta w tworzenie planu działania, oczywiście to dietetyk jest ekspertem, ale warto dopytywać, próbować zachęcić pacjenta do szukania rozwiązań, wykorzystania waszej wiedzy w jego indywidualnym planie, to bardzo motywuje do działania.

Warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

  • Jak dobrze czuje się klient w rozmowie ze mną?
  • Na ile jestem pomocny?
  • Czy rozumiem punkt widzenia i troski tej osoby?
  • Jak dobrze ja czuje się w trakcie tej rozmowy?
  • Czy przypomina to współpracę opartą o partnerstwo
  • Jakie są naprawdę cele tej osoby w odniesieniu do zmiany?
  • Czy moje dążenia są inne?
  • Czy pracujemy razem, mając wspólny cel?
  • Jakie są własne argumenty tej osoby na rzecz zmiany?
  • Czy niechęć wiąże się bardziej z pewnością siebie (nie wierzy w siebie), czy ze znaczeniem zmiany (nie wierzy, że jest dostatecznie skuteczny)?
  • Jakie słyszę wypowiedzi z pozytywnym, języku zmiany?
  • Co mnie skłania ku zmianie? Chęć naprawiania czy wsparcia w dokonywaniu zmiany?
  • Jaki następny krok w kierunku zmiany rozsądnie byłoby zrobić?
  • Co pomogłoby tej osobie w posunięciu się naprzód?
  • Czy pamiętam aby nie przepisywać planu, interwencji, ale go  wydobyć?
  • Czy udzielam odpowiednich informacji lub rad z aprobatą i zrozumieniem klienta?

Motywowanie do działania

Motywowanie poprzez straszenie albo dawanie eksperckich kazań nie sprawdza się! Jesteśmy mistrzami w wymyślaniu wymówek i sabotowaniu słów specjalistów, którzy przecież mają łatwiej/nie wiedzą jak to jest/ nie są w naszej sytuacji. Najlepszym sposobem motywowania jest wzmacnianie w pacjencie jego poczucia własnej skuteczności, że jest w stanie dokonać zmiany. Motywowanie karą lub nagrodą działa krótkotrwale, prawdziwa, wewnętrzna motywacja opiera się na tym co dla nas ważne, na naszej hierarchii wartości. Dla większości osób jedną z najważniejszych wartości jest zdrowie, dlatego warto zachęcać do zmiany w kontekście poprawy zdrowia, a można to robić powoli, małymi krokami, skutecznie i na długo.

Stawiaj zawsze najpierw pytanie: DLACZEGO (chcesz to zrobić), a nie JAK!

Jakie są najlepsze predyktory zmian zdrowotnych wg metaanaliz badań nad zmianami zdrowotnymi?

  • poczucie własnej skuteczności – wierzy, że może?

Warto rozwijać w kliencie poczucie własnej skuteczności, wiąże się ono z poczuciem wewnętrznej motywacji, która najbardziej gwarantuje skuteczność interwencji. Jak to robić? Doceniać małe sukcesy, pozwalać na decyzyjność, dopytywanie i wspólne tworzenie planu działania. Dowartościowywanie klienta przez zwrócenie uwagi na inne osiągnięte sukcesy (również w innych sferach życia) oraz posiadane zasoby (pozytywne nastawienie, dobra organizacja czasu).

  • oczekiwania dotyczące wyniku zmiany (zrób bilans zysków i strat)

W tym celu musimy zwracać uwagę klienta nie na sam cel, ale wszystko co buduje się wokół niego. Warto rozmawiać o tym co da wprowadzenie zmiany, a co stanie się, jeżeli dłużej zostaniemy w dotychczasowym funkcjonowaniu. Dlatego dobrze wykonać jest bilans zysków i strat utrzymania dotychczasowej sytuacji. Warto odnieść się do hierarchii wartości klienta, poprosić o zastanowienie się nad tym, jaki wpływ ma brak zmiany na najważniejsze wartości dla klienta np. stopniowe podupadanie na zdrowiu i jego wpływ na poczucie bezpieczeństwa rodziny, której jest się filarem.

  • plan działania

Przy wprowadzaniu zmiany nie sprawdza się chaos i wprowadzanie wszystkiego hurtem. Na skuteczność interwencji wpływa dobrze zbudowany plan, zrozumiały dla klienta. Najlepiej wypracowany na podstawie współpracy i z udziałem zainteresowanego. Biorąc udział w tworzeniu, klient czuje się bardziej zaangażowany, a jak wiemy zaangażowanie wpływa na motywacje.

Praca z pacjentem u dietetyka wymaga nie tylko wiedzy dietetycznej, ale w dużej mierze wiedzy o funkcjonowaniu psychiki człowieka, zapominają o tym i pacjenci i specjaliści skupiając się na restrykcjach i zmuszaniu się do zmiany. Na dłuższą metę takie metody nie mają szans na powodzenie, zmiana trwała wymaga zmiany podejścia do zdrowia, odżywiania, ale również do tego w jaki sposób traktujemy swoje ciało i siebie.

Jeżeli chcesz poznać zasady pracy dietetyka z pacjentem z uwzględnieniem aspektów psychodietetycznych zapraszam na 8 edycję E-kursu psychodietetycznego „Psychologia dla dietetyka”. Trwa przedsprzedaż!

Psychologiczne aspekty pracy dietetyka

Anna Paluch
Latest posts by Anna Paluch (see all)